Eén kind meer nalaten dan het andere: hoe voorkomt u familiale ambras?

Korte samenvatting:
U kunt in België één kind meer nalaten dan het andere, maar niet onbeperkt. Sinds de hervorming van het erfrecht beschikt u over meer vrijheid, zolang de reserve van de kinderen wordt gerespecteerd. Met een testament, schenking buiten erfdeel of erfovereenkomst kunt u uw wensen juridisch correct vastleggen en familiale conflicten vermijden.

Erfenissen en schenkingen zijn helaas vaak de ideale ingrediënten voor sluimerende ruzies en bittere conflicten binnen families. Bij Master Advocaten horen we geregeld van ouders dat zij één van hun kinderen extra willen ondersteunen, of net een kind dat al jaren niet meer naar hen omkijkt, minder willen nalaten.

Maar hoe zit dat juridisch? Mag u als ouder een kind voortrekken, en hoe zorgt u ervoor dat dit na uw overlijden niet ontaardt in een slopende familiestrijd?

Sinds de grondige hervorming van het Belgische erfrecht in 2018 heeft u als planner van uw nalatenschap aanzienlijk meer vrijheid gekregen. Toch blijft het klassieke gelijkheidsbeginsel tussen kinderen de wettelijke norm. We gidsen u door de mogelijkheden en de juridische spelregels.

Inhoudstabel

• De wettelijke basis: gelijkheidsbeginsel en reserve
• Concreet voorbeeld: één kind meer nalaten
• Hoe kunt u één kind extra begunstigen?
  • 1. Schenking buiten erfdeel
  • 2. Testament
  • 3. Compensatie bij leven voor zorgarbeid
• De erfovereenkomst of het familiepact
• Voorkom familiale conflicten met juridisch advies
• Veelgestelde vragen

De wettelijke basis: het gelijkheidsbeginsel en de reserve

Als u niets regelt, dus geen testament opstelt en geen specifieke schenkingen doet, verdeelt de wet uw nalatenschap in gelijke delen onder uw kinderen.

Dat geldt ook wanneer er kinderen zijn uit verschillende relaties of wanneer een kind jarenlang uit beeld is geweest. Bij het openvallen van de nalatenschap zal de notaris alle wettelijke afstammelingen opsporen en oproepen.

Wilt u daarvan afwijken, dan botst u op de reserve.

Sinds 1 september 2018 is de reserve van de kinderen vastgelegd op exact de helft van uw fictieve massa. Dat is uw vermogen op de dag van overlijden, vermeerderd met de schenkingen die u tijdens uw leven deed.

Het maakt daarbij niet uit of u één, twee of vijf kinderen heeft. De andere helft is het beschikbaar deel. Over dat beschikbaar deel mag u vrij beschikken.

Concreet voorbeeld: één kind meer nalaten dan het andere

Hoe kunt u één kind extra begunstigen?

Er bestaan verschillende juridische technieken om één kind extra financieel te ondersteunen, zowel tijdens uw leven als na uw overlijden.

1. Een schenking buiten erfdeel

Wanneer u bij leven een schenking doet, wordt die door de wet standaard beschouwd als een voorschot op de erfenis. Dat heet een schenking als voorschot op erfdeel.

Bij uw overlijden wordt die schenking dan virtueel teruggebracht in de nalatenschap om de gelijkheid tussen de kinderen te herstellen.

Wilt u dat een kind de schenking extra krijgt, bovenop zijn of haar wettelijk erfdeel? Dan moet u dit uitdrukkelijk bepalen als een schenking buiten erfdeel.

Dat kan via een specifieke clausule in de schenkingsakte of, bij een bankgift, via de begeleidende documenten. Zo’n schenking wordt aangerekend op het beschikbaar deel.

2. Het testament

Via een testament kunt u het beschikbaar deel toewijzen aan het kind dat u extra wilt begunstigen.

Dat kan bijvoorbeeld gaan om een kind dat financieel kwetsbaarder is, minder verdient of een kind dat jarenlang mantelzorg heeft opgenomen.

Een testament geeft u dus ruimte om maatwerk te voorzien, zolang de reserve van de kinderen wordt gerespecteerd.

3. Compensatie bij leven voor zorgarbeid

Wanneer één van uw kinderen intensieve mantelzorg verleent, kan dit ten koste gaan van diens eigen carrière, inkomen of persoonlijke tijd.

In plaats van de erfenis ongelijk te verdelen, wat vaak tot achterdocht leidt bij broers en zussen, kunt u ervoor kiezen om dit kind tijdens uw leven een reële en marktconforme vergoeding te betalen voor de geleverde hulp.

Zo wordt de zorgarbeid erkend zonder dat er na uw overlijden discussie ontstaat over een ongelijke verdeling van de nalatenschap.

De ultieme vredesstichter: de erfovereenkomst of het familiepact

Wilt u absolute zekerheid dat uw kinderen na uw overlijden niet naar de rechtbank stappen om schenkingen aan te vechten? Dan kan een erfovereenkomst, ook wel familiepact genoemd, een krachtig instrument zijn.

Sinds 2018 biedt de wetgever de mogelijkheid om een globale of punctuele erfovereenkomst te sluiten.

Dat is een formeel contract, opgesteld bij de notaris, waarbij u als ouder samen met alle kinderen rond de tafel gaat zitten. In dat pact wordt open kaart gespeeld over vragen zoals:

• Welke schenkingen zijn er in het verleden gebeurd?
• Welke voordelen heeft elk kind genoten?
• Werd bijvoorbeeld een dure buitenlandse studie betaald?
• Heeft een kind gratis in een ouderlijk pand gewoond?
• Hoe wordt dit gecompenseerd?
• Hoe zal de uiteindelijke verdeling eruitzien?

Zodra alle partijen het familiepact ondertekenen, stemmen de kinderen in met de gemaakte afspraken. Zij doen dan afstand van hun recht om die schenkingen of verdelingen later na uw overlijden nog aan te vechten.

Dat vraagt moed en transparante communicatie tijdens uw leven, maar het is vaak de meest effectieve manier om achterdocht en familiale discussies te vermijden.

Voorkom ambras: plan proactief met Master Advocaten

Uw nalatenschap regelen is maatwerk. Elk gezin is anders, elke zorgbehoefte is uniek en de emotionele gevoeligheden liggen vaak diep.

Een ongelijke verdeling is juridisch perfect mogelijk, maar vereist een doordachte planning om latere claims en verscheurde familierelaties te vermijden.

Bij Master Advocaten helpen we u niet alleen met de juridische uitwerking. We staan u bij in het hele traject: van het helder formuleren van uw wensen en het fiscaal optimaliseren van uw vermogensoverdracht tot het optreden als neutrale gesprekspartner om het overleg binnen uw familie te faciliteren.

Wilt u uw erfenis op een fiscaalvriendelijke, serene en juridisch sluitende manier voorbereiden? Neem contact op met de experts in familiaal vermogensrecht van Master Advocaten. Wij luisteren naar uw verhaal en vertalen uw wensen in een helder plan.

Veelgestelde vragen over één kind meer nalaten dan het andere

Mag ik één kind meer nalaten dan het andere?

Ja, dat kan, maar niet onbeperkt. U moet rekening houden met de reserve van uw kinderen. Het deel waarover u vrij kunt beschikken, het beschikbaar deel, kunt u wel toewijzen aan één kind.

Wat is de reserve van de kinderen?

De reserve is het deel van uw nalatenschap waarop uw kinderen minimaal recht hebben. Sinds de hervorming van het erfrecht bedraagt de gezamenlijke reserve van de kinderen de helft van uw fictieve massa.

Wat is een schenking buiten erfdeel?

Een schenking buiten erfdeel is een schenking die bedoeld is als extra voordeel voor een kind, bovenop zijn of haar normale erfdeel. Dit moet uitdrukkelijk worden bepaald in de schenkingsakte of begeleidende documenten.

Kan een familiepact latere ruzies voorkomen?

Ja. In een familiepact of erfovereenkomst kunnen ouders en kinderen open afspraken maken over vroegere schenkingen, voordelen en de latere verdeling. Dat vermindert de kans op betwisting na overlijden.

Wanneer schakel ik best juridisch advies in?

Juridisch advies is aangewezen zodra u één kind meer wilt begunstigen, een schenking wilt doen, een testament wilt opstellen of familiale discussies over uw nalatenschap wilt vermijden.

Juridisch advies nodig over uw erfenis?

Wilt u één kind extra ondersteunen, een schenking correct structureren of familiale conflicten vermijden? Neem contact op met meester Stijn Braeye voor advies op maat.

Contacteer Stijn Braeye voor juridisch advies